ADVERTISEMENT

Modetijdschrift Re|fuse brengt mode en maatschappij samen

Olfa Ben Ali toont idealistische ambities tijdens Mercedes-Benz FashionWeek Amsterdam

Olfa Ben Ali maakt al jaren prijswinnende documentaires en films met een culturele en maatschappelijke insteek. De afgelopen jaren filmde ze vooral migranten op plekken van aankomst en vertrek. Zo ontstond ook het idee voor Re|fuse, een alternatief fashion magazine waarbij mode, beeldende kunst, reclame en journalistiek elkaar ontmoeten. Een avant-garde glossy met trends en stijlen uit ‘hotspots’ Aleppo, Bagdad en Ramallah met bijdragen van onder meer Ai Wei Wei en Bas Kosters. Fashionweek.nl sprak met initiatiefneemster Ben Ali over mode en maatschappij.  

Re|fuse magazine is een magazine dat de sociale vluchtelingenproblematiek combineert met mode. Wat inspireerde jou om dit magazine te maken?

Re|fuse kidnapt de taal van de mode omdat het een van de moeilijkste vraagstukken van deze tijd aan de kaak stelt. Het is een artistiek experiment dat ik benader als kind van twee immigrantenouders die vanuit Tunesië naar Frankrijk trokken in de jaren zeventig, maar ook als conversation starter om een gesprek aan te gaan met recent aangekomen vluchtelingen in Europa. Ik had het geluk dat zowel grote kunstenaars als beginnend artiesten en amateurs met dit project wilden meewerken. Het idee van Re|fuse begon vorm te krijgen toen ik de kampen bezocht. Ik zag de mensen die er dichtbij woonden en merkte dat de afstand tussen ons dagelijks leven zo groot was. Vluchtelingen hadden niets anders dan de kleren die ze droegen en de gedachte dat ze werden vastgelegd alsof het een modeshoot was. Wat mij opviel was dat in de aanwezigheid van de fotograaf en styliste onze gesprekken niet gingen over de pijnlijke, tragische persoonlijke verhalen. Het was alsof de menselijke kant weer naar boven kwam. Even waren ze weer in hun ‘normale’ hoedanigheid. Tijdens de korte duur van de fotosessie waren ze geen vluchteling meer, of erger, ‘legale danwel illegale’ immigranten. Ze werden weer mensen. Ze werden steeds meer zichzelf, konden lachen, praten. Toen ik dat zag, wist ik dat het het begin van een mooi project zou worden. Re|fuse is een project dat een caleidoscopisch beeld geeft, een mozaïek van verhalen van eenvoud, eerlijkheid en passie.” 

"Ik ben pragmatisch genoeg om te beseffen dat een tijdschrift of kunstwerk niet machtig genoeg is om de realiteit van de vluchtelingen te kunnen veranderen"

Wat hoop je te bereiken voor de vluchtelingen die meewerkten aan Re|fuse magazine?

“Ik ben pragmatisch genoeg om te beseffen dat een tijdschrift of kunstwerk niet machtig genoeg is om de realiteit van de vluchtelingen te kunnen veranderen. Ik zou willen dat ik dat kon! Ik hoop wel dat ik mensen hun geloof in de mensheid en toekomst kan herstellen. Want zij hebben wel degelijk een toekomst. Misschien niet die perfecte toekomst uit hun dromen, maar een toekomst waarin zij hun respect en waardigheid weer terugverdienen. Want hoe erg moet het zijn geweest toen ze door de grenspolitie werden verzocht hun natte kleren uit te trekken en in te wisselen voor kleren die ze overhandigd kregen.”

Olfa Ben Ali
1/3
Olfa Ben Ali

Hoe denk je dat mode invloed heeft op maatschappelijke problemen?

“Bij mode denk ik niet aan het commerciële doel, maar aan een krachtig communicatiemiddel, een universele taal die het mensen mogelijk maakt om visuele standpunten in te nemen over zichzelf en zich zo te verbinden met anderen. Op die manier kan het absoluut de maatschappij en sociale problematiek beïnvloeden. Mode is design en een goed ontwerp is een spiegel voor de maatschappij. De modetrends van deze tijd weerspiegelen de kracht van social media. Mensen van over de hele wereld kunnen nu ineens veel gemeen hebben. Nu wisselen we bij wijze van spreken ideeën, kleren en trends net zo snel af als dat we kunnen typen of foto’s kunnen uploaden.”

"Mode heeft voor vluchtelingen zeker geen prioriteit. Maar het is wel een verklaring van identiteit en geschiedenis"
2/3

Is mode echt wat de vluchtelingen in onzekere situaties en kampen belangrijk vinden?

“Mode heeft in die tijd zeker geen prioriteit. Maar het is wel een verklaring van identiteit en geschiedenis. Ik herinner me een jonge vluchteling in een van de kampen. Zij kreeg kleding aangereikt van vrijwilligers, maar ze weigerde ze simpelweg te dragen. Een van de vrijwilligers klaagde dat het meisje niet erg coöperatief was. Maar stel je voor hoe jij je zou voelen als je werd gevraagd iets aan te trekken dat je niet wilt dragen? Kleding draagt iets uit, een culturele context, onze keuzes, voorkeuren, onze sympathieën en antipathieën. Voordat ze vluchteling werden waren het mensen zoals jij en ik die hun leven leefden. Mode was daar een onderdeel van. Toen ik jong was dacht ik veel over hoe mijn ouders gekleed waren toen ze naar Europa kwamen. Mijn moeder was heel modern in haar minirokjes en mijn vader zag eruit als een hippie, typisch seventies. Mijn ouders waren nog erg fashionable voordat ze Frankrijk bereikten. Hetzelfde gold voor de mensen in Iran en Egypte in de jaren zestig en zeventig. Wanneer ik voor mijn werk de kampen in Marseille, Amsterdam en Lesbos bezocht, heb ik hun levensverhalen opgenomen. Ik denk dat ik onbewust ook op zoek was naar fragmenten voor het verhaal van mijn ouders. Ik ontdekte dat elke migratiegolf zijn eigen verhaal heeft, zij het met eenzelfde rode draad. De mensen hebben slechts één wens voor zichzelf en hun kinderen, niets meer of minder dan het leven te leven waar zij voor kozen.” 

Re|fuse Magazine lanceert deels tijdens Paris Fashion Week en Mercedes-Benz FashionWeek Amsterdam. Waarom heb je gekozen voor de focus op deze modesteden?

“Zowel Parijs als Amsterdam zijn speciale plekken voor mij. Wanneer mensen me vragen waar ik woon, antwoord ik altijd met waar ik op dat moment ben. Frankrijk is mijn vaderland, Amsterdam werd mijn thuis. Parijs is van oudsher de plek die mensen vanuit de hele wereld welkom heet en hen de kans geeft om te creëren en te groeien als kunstenaar, schrijver en ontwerper. Amsterdam is de thuisbasis van honderden nationaliteiten, misschien wel meer dan iedere andere stad in de wereld. Ik hou van beide steden. Dat en het feit dat veel mensen waar ik mee werk wonen en creëren in deze steden, zorgde voor de focus. Ik had ook graag het magazine in andere steden - Berlijn of New York - willen lanceren, maar er zijn ook een hoop praktische overwegingen waardoor dit niet mogelijk was.”

Wat is je ambitie, het ultieme doel dat je wilt bereiken met Re|fuse?

“Dat is een moeilijke vraag. Ik moet toegeven dat Re|fuse heel speciaal voor mij is. Het is een platform voor samenwerking, reflectie, het delen van ideeën en design. Het behoort tot al haar bijdragers en lezers. Onze ambitie is dat het provoceert met de juiste vragen en de brug wordt voor het onoverbrugbare. Het bracht mij ook op plaatsen waarvan ik nooit had gedacht dat ik ze zou bezoeken. En dan bedoel ik niet eens zo zeer de geografische ligging ook al was dat ook een groot onderdeel. Door Re|fuse nam ik een grote stap uit mijn comfortzone, weg van de voor mij gebruikelijke manier van werken. Ik werkte veelal alleen en daardoor begon ik me te verbinden met anderen op onverwachtste manieren. Ik ontdekte nieuwe dingen over mijzelf die ik niet wist. Men vertelde mij dat ik een motivator ben. Ik weet niet of dat zo is of dat anderen zichzelf echt als onderdeel van het project zagen en dat daarom zo ervaren hebben. Als dit het geval is, dan ben ik zeker blij en heeft Re|fuse al een doel bereikt dat veel ambitieuzer is dan ik ooit had kunnen dromen.”

3/3

Het magazine is printklaar, maar voor het printen is geld nodig. Daarom is Olfa Ben Ali een crowdfunding campagne gestart. Met dertig dagen te gaan zijn er nog veel donateurs nodig. Deelnemen kan via https://www.voordekunst.nl/refuse. Als je meer dan een bepaald bedrag doneert krijg je, afhankelijk van het bedrag, 1 of 2 tickets voor Mercedes-Benz FashionWeek Amsterdam. 

De lancering vindt plaats op zaterdag 28 januari van 12.00 - 15.00 uur in Westerliefde. Deze locatie is toegankelijk wanneer je in het bezit bent van een ticket voor een van de andere shows die op die dag worden gehouden. 

ADVERTISEMENT